पेशवेकालीन पुणे

पुढे पहिले बाजीराव पेशवे आणि नानासाहेब पेशवे यांच्या कारकिर्दीत पुणे ही मराठा साम्राज्याची राजधानी बनली. शनिवारवाडा, पेठांची रचना, वाडे, घाट, बागा, देवळं आणि जलव्यवस्थापन यांच्या माध्यमातून शहराला नियोजनबद्ध स्वरूप प्राप्त झालं. पेशव्यांच्या काळात पुणे मराठा साम्राज्याची राजधानी बनली आणि शहराचा सामाजिक विस्तार वेगानं झाला. विविध पेठा वसल्या, कारागीर, व्यापारी, विद्वान, सैनिक आणि कलाकार यांची मोठी वस्ती इथं निर्माण झाली. मंदिरं, घाट, वाडे, उत्सव आणि धार्मिक परंपरांमुळे सामाजिक जीवन समृद्ध; परंतु जातिव्यवस्था आणि सामाजिक विषमता याही त्याच काळात अधिक दृढ झाल्या. पेशवेकालीन पुणे हे या प्रवासातलं पहिलं मोठं आर्थिक स्थित्यंतर होतं. १७२०नंतर पेशवाईचं राजकीय महत्त्व वाढलं आणि १७२६पासून पुणे मराठी राज्यकारभाराचं केंद्र बनू लागलं. मराठी सत्तेचा विस्तार होताच विविध प्रदेशांतील व्यापारी, सावकार आणि कारागीर पुण्यात येऊन स्थायिक झाले. पेठांची वाढ, बाजारपेठांचा विस्तार आणि वाडे, कारखाने व कारागिरीच्या केंद्रांची निर्मिती यांमुळे पुणे आर्थिक सत्ताकेंद्र बनलं.

मजकूर: ‘पुणेरी’ विभागातील ऐतिहासिक, राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक वाटचालीमधून.