प्राचीन पुणे

ताम्रपाषाणयुगीन वसाहती, बौद्ध लेणी, पाताळेश्वरासारखी शिल्पकला आणि राष्ट्रकूटकालीन ताम्रपट या सर्व पुराव्यांमधून पुण्याचं प्राचीन अस्तित्व स्पष्ट होतं. पुण्याजवळ थेऊर इथं आद्य शेतकऱ्यांची एक वसाहत संशोधनात आढळून आली आहे. ती मुठा नदीच्या उजव्या तीरावर होती. नदीच्या डाव्या तीरावर साष्टेवाडी इथंही ताम्रपाषाणयुगीन अवशेष आढळले आहेत. इसवी सनपूर्व दुसरं शतक ते इसवी सनाचं पहिलं शतक या सातवाहनांच्या कालखंडात पुणे परिसरात भाजे, बेडसे, कार्ले इथं बौद्ध लेणी कोरली गेली आहेत.

राष्ट्रकूट राजा कृष्णराजाच्या इ.स. ७५८मधल्या ताम्रपटात ‘पुण्यविषय’ असा आजच्या या शहराचा ऐतिहासिक उल्लेख आढळतो. विषय म्हणजे प्रांत आणि पुण्य हे त्या प्रांताचं केंद्र. त्यावरून पुणे हे प्राचीन काळापासून प्रशासकीय केंद्र म्हणून विकसित होत होतं, हे सिद्ध होतं.

मजकूर: ‘पुणेरी’ विभागातील ऐतिहासिक, राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक वाटचालीमधून.