पुणे

पुण्याचा पहिला उल्लेख असणारा लिखित पुरावा राष्ट्रकूट राजा कृष्णराज याच्या एका ताम्रपटातील शके ६८०च्या (इ.स. ७५८) दानलेखात आढळतो. त्यानुसार, या कृष्णराजानं म्हणे सूर्यग्रहण पर्वणीच्या निमित्तानं ‘पुण्यविषयां’तर्गत (म्हणजे पुणे प्रांतातील) बोपखळु (बोपखेल) हे गाव दान दिलं होतं.

पुण्याच्या मध्यवस्तीतून वाहणारी मुठा नदी या शहराची पूर्व-पश्चिम अशी विभागणी करत पुढे जाते. ही विभागणी केवळ भौगोलिक नव्हे, तर सांस्कृतिकही मानली जाते. या दोन्ही भागांना सर्वार्थानं जोडतात ते या नदीवरचे पूल आणि त्यांमध्ये सर्वांच्या तोंडी असणारं नाव म्हणजे लकडी पुलाचं (आजचा छत्रपती संभाजी महाराज पूल).

पाणीपुरवठा हा पुण्यासाठी नेहमीच चर्चेचा आणि शहराच्या स्वास्थ्याचा विषय राहिला आहे! छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात त्यासाठीचा पहिला प्रयत्न झाल्याच्या नोंदी आढळतात.

आज पुणे हे महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी, देशातील महत्त्वाचं शैक्षणिक केंद्र आणि आधुनिक उद्योग-तंत्रज्ञानाचं अग्रणी शहर म्हणून ओळखलं जातं. मात्र या आधुनिकतेच्या प्रवासातही मुळा–मुठेच्या काठावर उभा राहिलेला इतिहास, संस्कृती आणि परंपरा यांचा समृद्ध वारसा पुण्याची खरी ओळख जपून आहे.

विविध आयटी केंद्रं, शैक्षणिक आणि संशोधन संस्था यांच्या बळावर आज पुणे औद्योगिक वारसा, तंत्रज्ञान, ज्ञान आणि नवउद्योजकता यांची सांगड घालणारं बहुआयामी आर्थिक महानगर म्हणून उभं आहे. कुशल मनुष्यबळाला मागणी आणि सेवाक्षेत्राचा विस्तार यांमुळे हे महानगर तरुणाईसाठी आकर्षणबिंदू ठरला आहे.

ज्ञान, संशोधन, उद्योग आणि राष्ट्रीय सुरक्षेचा संगम घडवणाऱ्या या वाटचालीमुळे पुणे आज केवळ शिक्षणाचं किंवा संस्कृतीचं नव्हे, तर विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि संरक्षण या क्षेत्रांतील भारताच्या प्रगतीचंही एक प्रभावी केंद्र बनलं आहे.