काशीबाईंचं माहेर

२०१५मध्ये प्रदर्शित झालेला ‘बाजीराव मस्तानी’ चित्रपट आठवतो? तोच तो, ज्यामध्ये अभिनेत्री प्रियांका चोप्रा हिनं काशीबाई हे थोरल्या बाजीराव पेशव्यांच्या पहिल्या पत्नीचं पात्र साकारलं होतं... इथं चित्रपटाची गोष्ट यासाठी छेडली, की भारतीय समाजमानसावर चित्रपटांचं गारूड अफाट आहे आणि त्यात हा तर प्रचंड लोकप्रिय झालेला चित्रपट. केवळ बाजीरावासारख्या अजिंक्य योद्ध्यालाच त्यानं घराघरांत पोचवलं नाही, तर काशीबाईंचं व्यक्तिमत्त्वही सर्वपरिचित केलं.

...तर पुणे जिल्ह्यातील राजगुरुनगर तालुक्यातील चास हे या काशीबाईंचं माहेर. पुण्यापासून ५४ किलोमीटरवरचं. त्या चासचे प्रसिद्ध सावकार महादजी कृष्ण जोशी (चासकर) यांच्या घराण्यातल्या. जोशी घराणं हे मूळचं रत्नागिरी जिल्ह्यातलं. महादजी हे पेशव्यांचे मुख्य सावकार आणि छत्रपती शाहू महाराजांच्या गळ्यातला ताईत होते. त्या काळी या घराण्याची श्रीमंती इतकी अफाट होती, की पेशव्यांना युद्धासाठी लागणारं कर्जही हे जोशी घराणं पुरवायचं. अशा अत्यंत बलाढ्य आणि श्रीमंत घराण्यात काशीबाईंचा जन्म झाला. पुढे ११ मार्च १७२० रोजी त्यांचा विवाह थोरले बाजीराव पेशवे यांच्याशी झाला आणि चासची ही लेक पुण्याच्या शनिवारवाड्याची मुख्य कारभारीण बनली.

चास गावात आजही काशीबाईंच्या माहेरच्या वाड्याचे अवशेष पाहायला मिळतात. हा वाडा म्हणजे पेशवेकालीन वास्तुकलेचा एक उत्कृष्ट नमुना आहे. वाड्याचं मुख्य महाद्वार, भक्कम बुरूज आणि दगडी बांधकाम आजही त्या काळातील वैभवाची साक्ष देतात. त्या काळी वापरात येणाऱ्या पोलादी तोफांपासून बनवलेली दगडी उखळं-मुसळं आजही तिथं जतन करून ठेवली आहेत.

महादजी जोशी यांनी या वाड्याच्या परिसरात एक विस्तीर्ण आणि देखणं सोमेश्वर (शंकराचं) मंदिरही बांधलं होतं. या मंदिराला एक भव्य अशी दीपमाळ आहे, जी आजही पर्यटकांचं लक्ष वेधून घेते. असं म्हटलं जातं, की बाजीराव पेशवे अनेकदा आपल्या व्यग्र लष्करी मोहिमांमधून वेळ काढून काशीबाईंसोबत या वाड्याला आणि मंदिराला भेट देण्यासाठी येत असत.

आज चासमधला हा ऐतिहासिक वाडा आणि मंदिर काहीसं दुर्लक्षित अवस्थेत असलं, तरी पेशवे घराण्यातल्या या स्वामिनीचा आणि तिच्या माहेरच्या वैभवाचा इतिहास या वाड्यात आजही जिवंत आहे.