साखर कारखान्याच्या जागी आयटी हब

हिंजवडीतला राजीव गांधी इन्फोटेक पार्क आज ज्या जागेवर उभा आहे, तिथं खरं तर एक साखर कारखाना उभा राहणार होता, हे आपल्याला माहिती आहे? ज्या गगनचुंबी इमारती, त्यांमधून कामकाज चालणाऱ्या आयटी कंपन्या आणि त्यांमध्ये काम करणारे तंत्रज्ञ तरुण यांनी आजची हिंजवडी व्यापली आहे, त्यांना सामावून घेणारं हिंजवडी हे किमान चार शतकांपूर्वीपासून ऐतिहासिक दस्तऐवजांत नोंदलं गेलेलं शेतीप्रधान गाव होतं, हे कधी आपल्या कानावर पडलं आहे?

विसाव्या शतकाच्या अखेरच्या दशकात आपल्या देशानं आर्थिक उदारीकरण व जागतिकीकरणाची कास धरली. त्याच सुमाराला माहिती तंत्रज्ञान हे क्षेत्र जगाच्या क्षितिजावर विस्तारू लागलं... आणि एक शांत, निवांत, शेतीनं बहरलेलं गाव कात टाकून जगाच्या नकाशावर येऊ लागलं.

ही गोष्ट आहे १९९०च्या उत्तरार्धातली. तत्कालीन राजकीय वातावरणात आणि पश्चिम महाराष्ट्राच्या परंपरेनुसार, हिंजवडीत एक सहकारी साखर कारखाना उभारण्याचं नियोजन करण्यात आलं होतं. जमीन अधिग्रहित झाली होती आणि कारखान्याच्या भूमिपूजनाचा कार्यक्रमही जवळपास निश्चित झाला होता.

परंतु, विसाव्या शतकाच्या शेवटी जगभरात माहिती तंत्रज्ञानाची लाट येऊ घातली होती. बेंगळुरूनं या क्षेत्रात बाजी मारली होती आणि महाराष्ट्राला या शर्यतीत आघाडीवर नेण्यासाठी पुण्यासारख्या शैक्षणिक शहरात जागतिक दर्जाचं आयटी केंद्र उभं राहणं गरजेचं होतं. तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांच्या मनात या भविष्यातल्या पुण्यासाठीचा विचार सुरू होता. त्यांनी ही संकल्पना साकारण्यासाठी हिंजवडीचा विचार सुरू केला. स्थानिक शेतकरी आणि नेत्यांशी चर्चा केली. साखर कारखान्यामुळे परिसराचा विकास होईल; पण एका मर्यादेपर्यंत. जर आपण इथं आंतरराष्ट्रीय दर्जाचं आयटी पार्क उभारलं, तर पुण्याचं चित्र बदलेल आणि स्थानिक तरुणांना भविष्यातल्या रोजगाराच्या अफाट संधी मिळतील, असा विश्वास त्यांनी नेत्यांना दिला.

साखर कारखान्याचा विचार बाजूला ठेवून त्या जागेवर आयटी पार्क स्थापन करण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेण्यात आला. महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळानं जमिनीचा ताबा घेतला आणि हिंजवडीच्या पहिल्या टप्प्याची पायाभरणी झाली.

सुरुवातीला या निर्जन आणि शहरापासून दूर असलेल्या भागात कोणती मोठी कंपनी येईल, अशी शंका व्यक्त केली जात होती. पण जेव्हा इन्फोसिसनं हिंजवडीत आपला भव्य कॅम्पस उभारण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हा चित्र पूर्णपणे बदललं. त्यापाठोपाठ टीसीएस, विप्रो, टेक महिंद्रा आणि कॉग्निझंट यासारख्या देशी-विदेशी दिग्गज कंपन्यांची रांग लागली.

तीन टप्प्यांत विकसित झालेल्या या हिंजवडीनं पुण्याचा चेहरामोहराच बदलून टाकला.

दुर्दैवानं, हिंजवडीचा भूगोल जसा बदलू लागला, तशी या गावाची ऐतिहासिक ओळख पुसली जाऊ नये, यासाठी स्थानिकांना आटोकाट प्रयत्न सुरू करावे लागले. या परिसरात येणारे काही तरुण या गावाच्या नावाचा उच्चार त्याच्या इंग्रजी स्पेलिंगनुसार हिंजेवाडी असा करू लागले. प्रत्यक्षात या गावाच्या हिंजवडी या नावाचा उल्लेख छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या एका आज्ञापत्रातही आहे. तो दाखला देत गावातल्या तरुणांनी याविषयी मोहीमच हाती घेतली. या पार्कमधल्या कंपन्या आणि दुकानदारांनी आपल्या आस्थापनांवर हिंजवडी हा योग्य उल्लेख करावा, यासाठी ग्रामपंचायतीनंही त्यांना ना हरकत प्रमाणपत्रं देताना आग्रह सुरू केला. आज या प्रयत्नांना थोडंफार यश येऊ लागलं आहे.

इतिहासातली ओळख पुरेपूर जपून भविष्याला कवेत घेऊ शकलेलं हिंजवडीसारखं उदाहरण दुर्मिळच!