लोकमान्यांच्या स्मृतीचं पाकिस्तानात जतन

भारत आणि पाकिस्तान यांच्या फाळणीनंतर दोन्ही देशांत अनेक रस्ते, चौक आणि शहरांची नावं बदलली गेली. ब्रिटिशांचा ठसा किंवा दुसऱ्या संस्कृतीचे संदर्भ पुसून टाकण्याची लाट दोन्हीकडे आली. मात्र, या प्रचंड राजकीय आणि सामाजिक स्थित्यंतरातही पाकिस्तानच्या सिंध प्रांतातल्या हैदराबाद शहराच्या मध्यवर्ती भागात एका ऐतिहासिक ठिकाणाचं नाव आजही अत्यंत आदरानं टिकून आहे, ते म्हणजे ‘टिळक इनक्लाइन.’

या नावाचा इतिहास थेट लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांच्याशी आणि भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याशी जोडलेला आहे. १९२०मध्ये लोकमान्यांनी आताच्या पाकिस्तानातल्या (तेव्हाचा अखंड भारत) सिंध प्रांताचा दौरा केला होता. या दौऱ्यादरम्यान हैदराबाद शहरातल्या एका उंचावर असलेल्या भागात त्यांची एक जाहीर सभा आयोजित करण्यात आली होती. या सभेला लोकमान्यांचे विचार ऐकण्यासाठी अथांग जनसागर उसळला होता; लाखोंच्या संख्येनं लोक तिथं जमा झाले होते. सिंधच्या जनतेचं लोकमान्यांवर प्रचंड प्रेम होतं. या ऐतिहासिक आणि अभूतपूर्व सभेच्या आठवणीप्रीत्यर्थ आणि लोकमान्यांच्या अथांग राष्ट्रकार्याचा व नेतृत्वाचा गौरव करण्यासाठी या चढण असलेल्या परिसराला ‘टिळक इनक्लाइन’ (टिळक चढण) असं नाव देण्यात आलं.

आजच्या काळात हा परिसर अत्यंत गजबजलेला आणि व्यापारी केंद्र म्हणून ओळखला जातो. या भागात जुन्या काळातील वास्तुकलेचे अवशेष आणि ऐतिहासिक इमारती पाहायला मिळतात.

गेल्या १०६ वर्षांत पुलाखालून बरंच पाणी वाहून गेलं, देशाच्या सीमा बदलल्या, सत्ताधारी बदलले, तरीही स्थानिक प्रशासनानं किंवा नागरिकांनी या नावाबाबत कोणताही आक्षेप घेतलेला नाही, हे विशेष.